Mar 8, 2022

ڕێكەوتننامەی شومی جەزائیر...


ڕێكەوتنی جەزائیر ئەو ڕێكەوتنەیە كە هۆكاری تواندنەوەی شۆڕشێكی مەزنی گەلی كورد بوو,لە (6/ئازاری/1975) ڕاگەیەندرا ، ڕاستە ڕێكەوتنەكە بە ڕێكەوتنامەی جەزائیر ناسراوە بەلاِم لە ڕاستیدا سەرەتا و ئامادەسازی ڕێكەوتنەكە هەوڵی چڕ و پڕی نێودەوڵەتی و ئیقلیمی بوو بۆ بەئەنجامگەیاندنی ،بە شێوەیەك یەكەم دیدار و كۆبونەوەی نێوان نوێنەرانی عێراق و ئێران لە ئەستەمبوڵ و لە وڵاتی توركیا ئەنجامدرا ، دووەم دیدار و كۆبونەوە لە نێوان وەزیرانی دەرەوەی عێراق و ئێران لە (11/تشرینی یەكەمی/1974) لە نیۆرك ئەنجامدرا و گفتوگۆیان لەسەر ڕێكەوتنەكە كرد، سێیەم دیدار و جارێكی تر نوێنەرانی عێراق و ئێران لە ئەستەمبوڵ كۆبونەوە و هەموو كێشەكانیان چارەسەر كرد جگە لە كێشەی شەتولعەرەب ,ئەمریكا و ئیسرائیل بە وردی چاودێری كۆبونەوەكانی ئەستەمبوڵیان دەكرد,هەروەها هەر لە ساڵی( 1975) دا كیسنجەر وەزیری دەرەوەی ئەوكاتی ئەمریكا سەردانی عێراقی كرد و گرێبەستێكی (225) ملیۆن دۆلاری لەگەڵدا ئیمزا كرد.هەموو ئەو هەوڵانە ڕێكەوتنێكی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی شومی لێكەوتەوە ،بەرامبەر بە گەلی كورد هەر بۆیە لە (6/ئازاری/1975) (هەواری بۆمەدینی)سەرۆكی جەزائیر بە بەشداربوانی كۆبونەوەكەی ڕاگەیاند كە عێراق و ئێران گەشتنە ڕێكەوتن، لێكەوتەكانی كۆبونەوەكە پیلانێكی ڕەش بو بۆتواندنەوە ی شۆڕشی كورد ،كەپێشتر بەپێی ڕێكەوتنێك كە بەڕێكەوتنی (11ئازار) ناسرابو شۆڕشی كوردو عێراق گەشتبونە ڕێكەوتنێك بەڵام شای ئێران ئەو ڕێكەوتنەی پێباش نەبوو زۆر هەوڵیدا سەركردایەتی كورد پەشیمانبكاتەوە بەڵام كورد پێداگری كرد لە جێبەجێكردنی ڕێكەوتنەكە ، شای ئێران یارمەتی شۆڕشی كوردی دا تا عێراق ملكەچی داواو مەرجەكانی خۆیبكات بەتایبەت بەدەستهێنانی (شەتولعەرەب ) وەك (لەبریدان ) كورد بەكاربهێنێت نەك كورد خۆی بڕیار بدات و شای ئێرانیش كارتی فشاری بەدەستەوە نەمێنێت ، شای ئێران دەبوو بەرامبەر بەو مەرجانەشی كەهەیبو بۆ عێراق لایەك بكاتە قوربانی ئەویش شۆڕشی گەلی كورد بوو ، وەك تۆڵە كردنەوەیەكیش ئەوكارەی ئەنجامداو ڕیكەوتنەكەشی خستە مانگی ئازارەوە كەشۆڕشی كورد توایەوە و ڕێكەوتننامەی (11ی ئازار ) ی تێداجێبەجێنەكرا ،لەیەكەم كاردانەوەدا هەموو هاوكاریەكان لە شۆڕش و گەلی كورد بڕاو هەموو سنورەكان داخران شا ئەختیاری (تەسلیم بون بەعێراق و ئاوارەیی وپەناهەندەیی ئێران و شەڕی بێپشتیوانی وهاوكاری ) خستە بەردەم سەركردایەتی شۆڕش ,كیسنجەری وەزیری دەرەوەی ئەمریكا لەمیانەی كۆبونەوەكانی لێژنەی (چلی ) واشنتۆن بە سەرۆكایەتی خودی كیسنجەر ڕایگەیاند ئێمە سیاسەتێكی نا ئەخلاقیمان بەرامبەر بەكورد پیادەكرد (نەیارمەتیماندان نە ڕێگەشماندا كێشەكانیان بە دانوستاند ن چارەسەر بكەن و وازمان لێهێنان ) ،هەروەها لە لایەكی تر (ڕیچاڵد هیڵمزی) باڵوێزی ئەوكاتەی ئەمریكا لە تاران ڕایگەیاند ڕێكەوتننامەی جەزائیر هەنگاوێكی باش بوو بۆ سەقامگیری و ئاشتی ناوچەكە بەڕێوەبەرایەتی ئەمریكاش پشتگیری لێدەكات ،وڵاتی یەكێتی سۆڤیەتی ئەوكاتیش بێدەنگ و بێهەڵوێست بوو بەرامبەر بە ڕێكەوتنەكە و بەردەوامبوو لە هاوكاریەكانی بۆ عێراق ,حكومەتی توركیا كە خۆی ڕۆڵێكی پڕ مەبەستی گێڕا بۆ بە ئەنجامگەیشتنی ڕێكەوتنەكە خۆشحاڵیشی دەربڕی و بەفڕۆكە ناوچەكوردیەكانی بۆردومانكرد ,حكومەتی ئیسرائیل هەموو هاوكاری و پشتیوانیەكانی بۆ شۆڕشی كود ڕاگرت, حكومەتەكانی ڕۆژئاواش پشتگیری ڕێكەوتنەكەیان كرد,وڵاتانی عەرەیی ڕێكەوتنەكەیان لە بەرژەوەندی ئێران دایە قەڵەم و بەهۆكاری باڵادەستی شا و ئێرانیان زانی بەڵام دژیشی نەبوون و لەدواییدا پشتیوانیانكرد ، تاكە وڵاتی عەرەبی كە دژی ڕێكەوتنەكە بوو وڵاتی سوریا بوو چونكە پێی وابوو وازهێنان لە بەشێكی گەورەی شەتول عەرەب خیانەتێكی گەورەیە ,بەو پێیە بێت دەگەینە ئەو ئەنجامەی كە ڕێكەوتننامەی جەزائیر كۆتا دیدارو ڕاگەیاندنەكەی لەجەزائیربوو، ئەگینا ئامادەكاری و ئامادەسازیەكانی لە وڵاتانی توركیا و ئەمریكا و پاشان جەزائیر بووە.سەرەڕای بابەتە ناوخۆییەكان هۆكاری بەهێزی شكستی شۆڕشی كورد پیلان و بەرژەوەندیە سیاسی و ئابوریەكانی وڵاتە ئیقلیمی و نێودەوڵەتیەكان بووە , كە كوردیان وەك كارتێكی بەهێزی فشاربەرامبەر نەیارەكانیان بەكارهێناوەو مەرجەكانی خۆیانیان پێسەپاندوە ،لەلایەك شای ئێران دەیەویست لەڕێگای كارتی كوردەوە (شەتولعەرەب ) بەدەستبهێنێت ، هەرچی ئەمریكاشە لەوڕێگایەوە دەیەویست نفوزی یەكیەتی سۆڤیەت لەناوچەكە كەمبكاتەوە و بەرژەوەندیەئابوری وسیاسیەكانی خۆی و ئیسرائیل بپارێزێت ، هەرچەندە كیسنجەری وەزیری دەرەوەی ئەو سەردەمەی ئەمریكا لە بەرگی یەكەمی یاداشتەكانیدا دەڵێت :(شای ئێرانم) لە مەترسی ڕوخانی كوردەكان ئاگادار كردەوە كە بەهۆیەوە ناوچەكە گڕ دەگرێت لەوەشم ئاگادار كردەوە كە سەدام (هەرگرە نتیەك ) بدات پەشیمان دەبێتەوە ,ئەو ڕەخنە و سەرنجانەی هەمبوو ئەكادیمی بوون بەڵام پەیوەندیان بە جێبەجێكردن ونەكردنی پڕۆسەكەوە نەبوو ,هەروەها كارێكی منداڵكارانە بوو فشار لەسەر وڵاتێكی دۆستمان بكەین و هاوكاریەكانی ڕابگرین و هەڕەشەی لێبكەین نابێت هاوپەیمانێك بە توڕەبونێك لەدەستبدەین ،بۆیە هەر ئەوەم پێبڕا ((ببمە شایەتحاڵی مردنی گەلێكی دۆست )) كە ئەوەش بەشێكی هۆكاری قەیرانە ناوخۆییەكانی ولاتی خۆمانبوو كە توشمان هاتبوو، بەڵام ڕفتارەكانی شای ئێرانمان كردە بیانوو ,وە كاتێك سەدام هێرشی كردە سەر كوردەكان كۆشكی سپی هەستی بەو ئازارە دەكرد، بەڵام نەیتوانی هیچ بكات لەبەر پاراستنی بەرژەوەندیەكانی، لە كۆتاییدا بە حەسرەتەوە دەڵێت سەبارەت بە گەلی كورد ئەوان ..
(((قوربانی هەمیشەیی مێژوون و ئەمەش پرسەكە بەپێش ناخات)))
ڕێكەوتنامەی جەزائیر ئەو مێژوە ڕەشەیە كە دەبێت گەلی كورد هەمیشە هەڵسەنگاندن و لێكدانەوەی بۆ بكات و بیری نەوە لەدوای نەوەی بخاتەوە كە چ كاریگەریەكی پڕ كارەساتی لەسەر قۆناغ و سەردەمی ئازادی و ڕزگاری هەبووە و هەیە تا ئێستاش .

نووسەر: بێرون عومەر